¤ Pierre Schaeffer i muzyka konkretna ¤

Muzyka konkretna jest sztuk „fotografii dwikowych” powstajcych dziki technice nagrywania.

(Lionel Marchetti, kompozytor, wywiad dla magazynu "Glissando", nr 12 / 2007)

Pierre Schaeffer, twrca muzyki konkretnej i jeden z pionierw muzyki elektroakustycznej, urodzi si 13 sierpnia roku 1910 we francuskim Nancy. By kompozytorem, pisarzem, inynierem, wykadowc akademickim, muzykologiem, radiowcem i realizatorem nagra. Wywodzi si z rodziny muzykw (jego ojciec by skrzypkiem, matka za piewaczk), studiowa jednak na uczelniach technicznych (w paryskiej Ecole Polytechnique i cole suprieure d'lectricit). Jego specjalnoci bya radiofonia. Od 1936 roku pracowa w rozgoni Radiodiffusion Franaise, gdzie zacz przeprowadza pierwsze experymenty z dwikami - przypieszajc je i spowalniajc, odtwarzajc od tyu i mieszajc je ze sob na rozmaite sposoby. Bra take udzia w konstrukcji experymentalnych, elektronicznych urzdze do generowania dwiku.

(...) po wojnie, w latach 1945-48, odparlimy inwazj niemieck, ale nie odparlimy inwazji muzyki austriackiej, dwunastotonowej (dodekafonicznej). Wyzwolilimy si politycznie, ale muzyka wci bya pod okupacj si zagranicznych - szkoy wiedeskiej.
Byy wic trzy przyczyny, ktre skoniy mnie do experymentowania z muzyk: byem ju zaznajomiony z muzyk; pracowaem z gramofonami (a pniej z magnetofonami); byem przeraony wspczesn muzyk 12-tonow.


(Pierre Schaeffer, wywiad przeprowadzony przez Tima Hodgkinsona)

Od 1938 roku Schaeffer publikowa artykuy krytyczne na temat muzyki w pimie "Revue Musicale". Jednoczenie tworzy dziea literackie, a jako e by pobonym katolikiem, to przepenia je wyrany rys religijny. Mona tu wymieni sztuk "Tobiasz" czy powie "Clotaire Nicole".
Schaeffer uczestniczy take w dziaaniach grupy artystycznej "La Jeune France" (Moda Francja), za w roku 1942 powoa do ycia Studio D'Essai, jedno z centrw kulturalnych francuskiego ruchu oporu w okresie II Wojny wiatowej.
W 1951 roku, wraz z kompozytorem i perkusist Pierrem Henrym, Schaeffer zaoy Grup do Bada nad Muzyk Konkretn (Groupe de Recherche de Musique Concrete), funkcjonujc przy Radio Francuskim. Pierre Henry (ur. 1927), wci jeszcze yje, w roku 2009 goci nawet w Polsce na festiwalu Warszawska Jesie. Henry jest autorem m.in. muzyki do experymentalnych baletw ("Hust Voltage", "La Reine Verte"), a take utworw "Futuriste" (pamici Luigiego Russolo, twrcy "muzyki haasu") czy "Le livre des morts egyptien". W latach 50-tych wsptworzy natomiast z Schaefferem niektre z fundamentalnych dzie Musique Concrete.
Co oznacza pojcie "muzyka konkretna"? Ot Pierre Schaeffer zauway, e tradycyjna muzyka poda od abstrakcji ku konkretyzacji. Inaczej mwic, powstaje najpierw jako abstrakcyjny zapis nutowy (czyli pewien model idealny), a dopiero w chwili wykonania przemienia si w rzeczywiste (konkretne) dwiki. Schaeffer postanowi odwrci ten proces i potraktowa konkretne, faktyczne dwiki jako punkt wyjcia. Zacz rejestrowa na pytach gramofonowych (a nastpnie na tamie magnetycznej) rozmaite odgosy po to, by pniej ukada z nich w studio okrelone struktury.

Kompozytor muzyki konkretnej sam produkuje potrzebne mu dwiki, podobnie jak niegdy malarz wytwarza farby (czsto z pomoc asystentw). To wanie czyni prac takiego kompozytora dug i mudn, w przeciwiestwie do wielu wspczesnych produkcji, ktre pod wzgldem technicznym czsto s bardzo ubogie…

(Lionel Marchetti)

Pierre Schaeffer szed wic pod prd - kompozycja bya nie pocztkiem, a kocem pracy. Dzi, w dobie samplerw, syntezatorw, sekwencerw i komputerw nie jest to takie szokujce - bardzo wielu artystw pracuje w ten sposb, e skleja ze sob zebrane uprzednio prbki dwikowe - ale wtedy, 60 lat temu, ten sposb mylenia by zupen nowoci. Co wicej, taka obrbka surowego materiau bya w gruncie rzeczy bardzo uciliwa, wymagaa cierpliwoci i orientacji w temacie znacznie wikszej ni np. praca z komputerowym edytorem muzycznym.
W ramach muzyki konkretnej kompozytor nagrywa na tam najrniejsze brzmienia - przede wszystkim niemuzyczne - po czym tworzy z nich osobliwe kompozycje, takie jak np. "Cinq Etudes de bruits", "Symphonie pour un homme seul" czy "Etude aux objects". Wiele z nich nie ma nic wsplnego z konwencjonalnie pojt muzyk - terminy melodii, rytmu czy harmonii trac tu zastosowanie, punkt odniesienia. By moe dobrym okreleniem byoby to, ktrym japoski artysta Akifumi Nakajima (Aube) okreli swego czasu swoje dokonania - "design dwiku". Schaeffer wykorzystywa materia nader rozmaitego pochodzenia, mg to by np. oskot parowozu, szum wiatru czy wody, stukot krokw, szczekanie psa, gos ludzki, fragmenty klasycznych kompozycji. Rezultatem by kola, w ktrym zebrane brzmienia przeplatay si ze sob i poddawane byy rnorakim preparacjom studyjnym. Nastrj tych dziwnych, surrealistycznych "dwikoobrazw" moe przywodzi na myl wiat marze sennych, ktre take pene s nieoczekiwanych zestawie miejsc, postaci i wydarze...

Zarejestrowanie dwiku to uczynienie syszalnym dwikowego obrazu, odwzorowania czego, co czasem wydaje si by realne, a co owo nagranie czyni bardziej realnym od rzeczywistoci.

(Lionel Marchetti)

Echa genialnej koncepcji Schaeffera do dzi odzywaj si w rozmaitych podgatunkach muzyki experymentalnej, awangardowej - zarwno tej wyrosej z pnia akademickiego (Bernard Parmegiani, Luc Ferrari, Francois Bayle), jak i "podziemnej" (industrial, ambient, noise, glitch). Francuskiego inyniera-kompozytora mona te uzna za prekursora technik samplingu.

W 1952 roku Schaeffer opisa swoje metody, pomysy i dowiadczenia w ksice "A la Recherche d'une Musique Concrete" ("W poszukiwaniu muzyki konkretnej"), rok pniej opublikowa swoj jedyn oper - "Orphe 53". W 1958 roku utworzy now formacj badawczo-kompozytorsk - Groupe de Recherche Musicale (GRM), ktrej adeptem by m.in. mody wwczas Jean-Michel Jarre, pniejszy gwiazdor bardziej popularnych i przystpnych odmian muzyki elektronicznej. Jeden z albumw Jarre'a, "Oxygene 7-13", jest zreszt dedykowany pamicie Pierre Schaeffera.
Schaeffer interesowa si take tradycyjn muzyk Czarnej Afryki, w celu jej rejestrowania, wspierania i propagowania powoa nawet wytwrni pytow Ocora (Office de Coopration Radiophonique). Po II wojnie wiatowej intensywnie angaowa si w ruch na rzecz rozbrojenia nuklearnego. W latach 1968-1980 pracowa jako wykadowca w Konserwatorium Paryskim. W ostatnim okresie ycia cierpia niestety na chorob Alzheimera. Zmar 19 sierpnia 1995 roku w miecie Aix w Prowansji, majc 85 lat.
By moe warto doda, e po wielu latach Schaeffer zacz do sceptycznie postrzega swoj wczeniejsz aktywno na polu experymentw z dwikiem. Nabra pewnego dystansu do niej, a przede wszystkim do postrzegania jej jako nowej czy "zreformowanej" muzyki:

Powiedziaem sobie: "Moe potrafi odkry co odmiennego [ni wspczesna muzyka 12-tonowa, jak wynika z kontekstu - przyp. ATW]... moe zbawienie, wyzwolenie jest moliwe". Widzc, e nikt nie wie, co jeszcze mona zrobi z DoReMi, moe powinnimy wyjrze dalej... Niestety, zabrao mi 40 lat, by stwierdzi, e nic nie jest moliwe poza DoReMi. Innymi sowy, zmarnowaem ycie.

(...)

Jednoczenie tradycyjna i nowa
[bya muzyka Bacha, jak wynika z kontekstu - przyp. ATW]. I to ma zastosowanie take i dzi: gdy nasi wspczeni badacze porzuc swoje mieszne technologie, systemy oraz "nowe" jzyki muzyczne i zorientuj si, e nie ma drogi wyjcia z muzyki tradycyjnej, wwczas bdziemy mogli w XXI wieku zwrci si do muzyki barokowej.

(...)

C, nie mog si na nich
[tj. na artystw experymentujcych z dwikiem, z tamami, ptlami, samplami etc. - przyp. ATW] wypi. Zaczem to wszystko. Myl, e maj wielk satysfakcj z odkrywania wiata dwiku. wiat muzyki prawdopodobnie zawarty jest w DoReMi, to prawda; ale mwi, e wiat dwiku jest od niego znacznie wikszy.

(...)

Muzyka Konkretna w swoim dziele gromadzenia dwikw buduje prace dwikowe, struktury dwikowe, ale nie muzyk. Nie powinnimy nazywa muzyk rzeczy, ktre s po prostu strukturami dwikowymi.

Jest wielu ludzi, ktrzy pracuj z dwikiem. To czsto nudne, ale niekoniecznie brzydkie. Zawiera dynamik i wraenia estetyczne. Ale to nie muzyka.

(...)

To trudne pytanie
[pytanie, czym jest muzyka - przyp. ATW]. Jeli posiadby pen odpowied, byby prorokiem. Tradycyjne przekonanie jest takie, e schemat muzyczny nadaje si do tego, by wyrazi go dwikiem na wicej ni jeden sposb. Przykadem jest to, e Bach czasami komponowa bez okrelania instrumentw - nie by zainteresowany brzmieniem swej muzyki. To wanie muzyka - schemat nadajcy si do dwikowej realizacji na kilka sposobw.

(Pierre Schaeffer)

Czy my, wspczeni odbiorcy, musimy by tak sceptyczni? By moe kwestie definicji nie s tak wane. GX Jupiter Larsen z noisowego zespou The Haters czsto podkrela, e o jego twrczoci nie trzeba, a nawet nie naley myle jako o muzyce - to po prostu dwik, haas, co zupenie innego, odrbnego. Wydaje si, e Schaeffer pogubi si, poniewa chcia w sposb de facto niemuzyczny tworzy co, co byoby "autentyczn muzyk", mie ciastko i zje ciastko. A jak postrzega muzyk rockow?

Co mnie uderza, to gwatowno dwiku, gwatowno, ktra zdaje si by wytworzona po to, by dosign nie tylko uszu, ale i wntrznoci. W pewnym sensie dziaa to jako narkotyk. Prawdziwa muzyka jest subtelnym narkotykiem, ale tak naprawd nie moesz jej w ten sposb okreli, poniewa nie brutalizuje, a wznosi. (...) To [rock - przyp. ATW] jest nieuczciwy prymitywizm, poniewa osignity jest dziki technologicznemu wyrafinowaniu. To oszustwo.

(Pierre Schaeffer)

Pierre Schaeffer pozostawi po sobie liczne kompozycje, ktre ukazay si na pytach winylowych i kompaktowych. Warto tu wspomnie zestaw "Pierre Schaeffer - Pierre Henry - L'Oevre Musicale", zawierajcy najwaniejsze utwory konkretne i experymentalne, w tym m.in. "Cinq Etudes de Bruits", "Concertino-Diapason", "Suite pour 14 instruments", "Bidule en ut", "Symphonie pour un homme seul" czy "Etude aux allures". Realizowa take audycje radiowe i tworzy muzyk do filmw ("Sahara d'aujourd'hui"). Zalicza si do najwaniejszych kompozytorw i reformatorw muzyki w XX wieku.

Myl o sobie jako o odkrywcy usiujcym znale drog na dalekiej pnocy - ale nie znalazem jej.
W istocie nie postrzegam siebie jako prawdziwego muzyka. W encyklopedii widniej jako muzyk. To mnie mieszy. Dobry badacz - oto, kim jestem.


(Pierre Schaeffer)


-- Adam T. Witczak [7 sierpnia 2011]



ostatnie artykuy autora:
Przypadki Derniere Volonte -- [29 lipca 2016]
Bunkier strachu -- [31 grudnia 2012]
Raison d'Etre -- [23 listopada 2011]
Louis i Bebe Barron -- [7 sierpnia 2011]
Trackery - krtkie wprowadzenie -- [11 kwietnia 2011]
  wicej...

powrt do artykuw »


Szukaj:

nowe na stronie:
Nova - Utopica Musa
SPK - Zamia Lehmanni…
Feanch, Dutour, Lubat…
The Third Eye Foundati…
Dissonant Elephant - 5…
Club Alpino - Woouldy
Club Alpino - Tunga
Roman Wierciski - We ar…
Jan Grnfeld - Music f…
Simfonica - Song of the…
Roman Catholic Skulls…
Chvad SB - Phenomenali…
Lonsai Maikov - Dce…
Robert Henke w Chorzowie
Dog in the Evening…
Sublamp - Cathedrals o…
Eric Hofbauer Quintet…
Dagshenma - Humane to…
MNL 9 - Morning Mystery
Przypadki Derniere Volonte
wicej »

polecamy | wicej »

© 1996-2022 postindustry.org


wygenerowane w 0.008 s.